Apiterapia – lecznicze działanie produktów pszczelich

Apiterapia (z łac. apis – pszczoła, therapia – leczenie) to dziedzina medycyny naturalnej zajmująca się profilaktyką i leczeniem chorób przy użyciu produktów pochodzenia pszczelego. Miód jest najbardziej znanym produktem, który pszczoły wytwarzają z nektaru kwiatowego lub spadzi. W większości przypadków ludzie wykorzystują go spożywczo jako zdrowszy zamiennik cukru, ceniony za swoje niezwykłe walory smakowe. Co jednak kluczowe, w apiterapii traktuje się go i inne produkty z ula jako pełnoprawne substancje lecznicze o udowodnionym działaniu farmakologicznym.

Historia apiterapii

Niezwykłe właściwości produktów pszczelich są znane ludzkości od tysiącleci. Już starożytni wiedzieli, że miód to coś więcej niż pożywienie. Egipcjanie, Asyryjczycy, Grecy (w tym Hipokrates) oraz Chińczycy powszechnie stosowali miód w lecznictwie. Używali go zewnętrznie do leczenia ran, zmian ropnych, trądziku i wszelkiego rodzaju poparzeń – miód tworzył barierę ochronną i sterylną, zapobiegając zakażeniom. Wewnętrznie stosowano go przy dolegliwościach układu pokarmowego i wątroby. Co ciekawe, ze względu na silne właściwości konserwujące, starożytni Egipcjanie używali miodu nawet w procesie balsamowania zwłok.

Współczesna apiterapia

W dzisiejszych czasach nasza wiedza o biochemii produktów pszczelich jest znacznie głębsza. Potwierdzono laboratoryjnie obecność setek enzymów, antybiotyków naturalnych i biopierwiastków w produktach z ula. Nowoczesna apiterapia wywodzi się z tradycji medycyny ludowej Europy Wschodniej (głównie Rosji) oraz Dalekiego Wschodu. Za „ojca” nowoczesnej apiterapii uważa się austriackiego lekarza Philippa Terča, który w 1888 roku opublikował wyniki swoich badań nad wykorzystaniem jadu pszczelego w leczeniu chorób reumatycznych, co zapoczątkowało naukowy rozwój tej dziedziny.

Jakie produkty są wykorzystywane w Apiterapii?

Miód

Najlepiej znanym i najczęściej wykorzystywanym produktem jest miód. Jego siła tkwi w enzymach (głównie oksydazie glukozowej), które w połączeniu z wodą tworzą nadtlenek wodoru – substancję o silnym działaniu antyseptycznym.

• Działanie: Bardzo dobrze wpływa na układ krążenia (wzmacnia siłę skurczu serca), układ moczowy, oddechowy i pokarmowy.
• Immunologia: Miód nie tylko działa doraźnie antybakteryjnie i przeciwzapalnie, ale też moduluje układ odpornościowy. Badania wskazują, że zawarte w nim związki stymulują limfocyty T i B do walki z patogenami, zwiększają aktywność makrofagów (komórek „pożerających” drobnoustroje) oraz mogą wspierać organizm w walce z procesami nowotworzenia poprzez indukowanie apoptozy (śmierci) zmutowanych komórek.

Jad pszczeli (Apitoksyna)

To jedna z najsilniejszych substancji w apiterapii. Głównym składnikiem aktywnym jest melityna, która ma silne działanie przeciwzapalne.

• Zastosowanie: Jad pszczeli stosuje się w leczeniu RZS (Reumatoidalnego Zapalenia Stawów), rwy kulszowej, dyskopatii oraz chorób autoimmunologicznych. Stymuluje on nadnercza do produkcji kortyzolu (własnego środka przeciwzapalnego organizmu) oraz poprawia ukrwienie tkanek.
• Badania: Wiele badań wskazuje, że jad pszczeli wykazuje potencjał przeciwnowotworowy, działając cytotoksycznie na komórki rakowe, jednak terapie te wymagają ścisłego nadzoru lekarskiego.

Propolis (Kit pszczeli)

Jest to „antybiotyk XXI wieku”. Pszczoły wytwarzają go z żywic drzewnych, by chronić ul przed bakteriami, wirusami i grzybami. W apiterapii ekstrakty z propolisu (zazwyczaj etanolowe) stosuje się przy infekcjach górnych dróg oddechowych, stanach zapalnych dziąseł, chorobach wrzodowych żołądka (zwalcza Helicobacter pylori) oraz do regeneracji trudno gojących się ran.

Mleczko pszczele (Royal Jelly)

Eliksir młodości, którym karmiona jest królowa matka (dzięki czemu żyje do 5 lat, podczas gdy robotnica ok. 40 dni).

• Skład: Zawiera unikalny kwas 10-HDA, witaminy z grupy B oraz acetylocholinę.
• Działanie: Wielu specjalistów zaleca je w stanach wyczerpania fizycznego i psychicznego, w okresie menopauzy (reguluje gospodarkę hormonalną) oraz w rekonwalescencji. Wzmacnia witalność, poprawia metabolizm i wspiera układ nerwowy.

Pierzga pszczela

To pyłek kwiatowy, który został przez pszczoły złożony w komórkach plastra i poddany fermentacji mlekowej. Dzięki temu procesowi, otoczka celulozowa pyłku pęka, co sprawia, że pierzga jest o wiele lepiej przyswajalna (nawet 3-krotnie bardziej) niż zwykły pyłek.

• Działanie: Jest to bomba witaminowa, która kompleksowo odżywia organizm (idealna przy anemii). Udowodniono, że stosowanie pierzgi ma bardzo pozytywne działanie na pracę mózgu, poprawia pamięć, koncentrację i regeneruje wątrobę po kuracjach lekowych.

Wosk pszczeli

Stosowany nie tylko w kosmetyce (kremy ochronne, maści natłuszczające), ale także w termoterapii. Okłady z ciepłego wosku pszczelego pomagają przy bólach reumatycznych i mięśniowych.

Uloterapia (Inhalacje powietrzem z ula)

Stosunkowo nowa metoda polegająca na oddychaniu powietrzem wydostającym się bezpośrednio z ula, które jest pozbawione bakterii, wirusów i zjonizowane ujemnie. Pomaga w astmie, alergiach i depresji.

Miody stosowane w apiterapii – specyfika odmian

Pszczoły produkują wiele różnych gatunków miodu. Warto dobierać je celowo pod konkretne schorzenia:

• Miód wielokwiatowy: Uniwersalny „miód na co dzień”. Stosowany w stanach wyczerpania fizycznego i psychicznego oraz profilaktycznie dla serca (zawiera dużo łatwo przyswajalnych cukrów prostych).
• Miód gryczany: Ciemny, o ostrym smaku. Posiada najwyższą zawartość rutyny (uszczelnia naczynia krwionośne) i żelaza. Kluczowy w leczeniu miażdżycy, nadciśnienia i niedokrwistości. Silnie odtruwa wątrobę.
• Miód Manuka: Nowozelandzki miód znany z obecności związku MGO (methylglyoxal). Ma wybitne właściwości antybakteryjne, często przewyższające inne miody. Stosowany przy trudno gojących się ranach, stopie cukrzycowej oraz poważnych problemach żołądkowo-jelitowych.
• Miód akacjowy: Bardzo jasny i słodki (dużo fruktozy). Najlepszy dla diabetyków (w umiarkowanych ilościach) oraz przy nadkwasocie żołądka, wrzodach i zgadze.
• Miód lipowy: Klasyk na przeziębienia. Działa napotnie, przeciwgorączkowo, wykrztuśnie i lekko uspokajająco.
• Miód rzepakowy: Bogaty w glukozę, szybko krystalizuje. Doskonały „paliwo” dla mięśnia sercowego oraz wsparcie dla wątroby (zwiększa jej zdolności detoksykacyjne).

Ważne: Przeciwwskazania i bezpieczeństwo

Mimo naturalnego pochodzenia, produkty pszczele mogą być silnymi alergenami. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku jadu pszczelego (może wywołać wstrząs anafilaktyczny). Osoby uczulone na pyłki traw powinny uważać na spożywanie miodu i pierzgi. Diabetycy powinni konsultować spożycie miodu z lekarzem ze względu na wysoką zawartość cukrów prostych.

Pytania i odpowiedzi